Δημήτρης Κατσικογιάννης – Μνήμη, αγώνας και τέχνη

 

---

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ (1915-1991)

Γλύπτης-ζωγράφος

 

     Ο αείμνηστος καλλιτέχνης Δημήτρης Κατσικογιάννης γεννήθηκε στις 21 Ιουνίου 1915 στην Καρυά Ολύμπου. Η συνάντησή του με Αναστάσιο Αβέρωφ Τοσίτσα υπήρξε καθοριστική για την εισαγωγή του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών προκειμένου να αξιοποιήσει το καλλιτεχνικό ταλέντο.  Μαθητής του Τόμπρου και του Δημητριάδη, ο μαθητευόμενος Δ. Κατσικογιάννης  πήρε υποτροφία για το Παρίσι το 1939 την οποία όμως δεν αξιοποίησε για τον λόγο όπως σθεναρά υποστήριξε ότι η χώρα του τον έχει περισσότερο ανάγκη. Αξιοποίησε ωστόσο την υποτροφία που έλαβε για το εσωτερικό έκανε μελέτη για την αναστήλωση του μουσείου των Δελφών. Αξίζει να αναφερθεί ότι αποφοιτώντας από την Σχολή Καλών Τεχνών ήταν κάτοχος επτά βραβείων γλυπτικής. 

     Την περίοδο της κατοχής οργανώθηκε στο Κ.Κ.Ε και στο Ε.Α.Μ και πήρε μέρος στην εθνική Αντίσταση. Μετά την απελευθέρωση πέρασε στις γραμμές του Δημοκρατικού Στρατού. Το 1952 ύστερα από φυλάκιση δύο χρόνων καταδικάστηκε ισόβια για την αντιστασιακή του δράση. Φυλακίστηκε στην Κέρκυρα, Τρίκαλα, Λάρισα, Αλικαρνασσό και πάλι στην Κέρκυρα. Το 1964 παντρεύτηκε τη Ελένη (Λέγκω) Ζιώγα της οποίας η συμβολή στην καλλιτεχνική δημιουργία του καλλιτέχνη υπήρξε ανεκτίμητη η οποία γεννήθηκε στη Ραψάνη Ολύμπου το 1924. Πήρε ενεργό μέρος στον απελευθερωτικό αγώνα του λαού μας στα 1943 μέσα στις γραμμές της ΕΠΟΝ και στα 1944 αρχικά στον εφεδρικό ΕΛΑΣ και αργότερα από το καλοκαίρι μέχρι την απελευθέρωση με το όπλο στην μοναδική για την Ελλάδα υποδειγματική Ομάδα γυναικών- μπουρλοτιέρησσες του Μηχανικού Ολύμπου.

      Ο Δημήτρης Κατσικογιάννης πραγματοποίησε πολλές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό όπως στο Μουσείο Πούσκιν, στο Ερμιτάζ, στη Μόσχα και στη Βαρσοβία. Έργα του υπάρχουν στο Ερμιτάζ και στη Βαρσοβία. Πραγματοποίησε επίσης και στο εσωτερικό όπως στη Λάρισα, στα Τρίκαλα, στη καλλιτεχνική αίθουσα του Παρνασσού κ.α.  Κύριο θέμα των έργων του Δημήτρη Κατσικογιάννη είναι η Εθνική Αντίσταση. Φιλοτέχνησε, επίσης, έργα εμπνευσμένα από το Πολυτεχνείο, τους αγροτικούς αγώνες, τους πολιτικούς εξόριστους, την τρομοκρατία, την παγκόσμια ειρήνη. Αλλά και έργα για τον αγώνα του βιετναμέζικου λαού, για τους αγώνες και τις αγωνίες των λαών του Σαλβαντόρ, της Παλαιστίνης, της Μπιάφρας, της Τουρκίας, της Αφρικής, του Ιράν, της Κύπρου, του Αφγανιστάν, της Κορέας, της Νικαράγουας. Ακόμα και για ΝΑΤΟικό πόλεμο στον Περσικό Κόλπο.

Αξίζει να γίνει γνωστό ότι το καλλιτεχνικό έργο του αείμνηστου Δημήτρη Κατσικογιάννη κληρονόμησαν από τη σύζυγό του το 1992, ο ΙΩΑΝΝΗΣ και η ΣΤΕΛΛΑ ΖΙΩΓΑ και η ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΧΡΥΣΙΚΟΥ, οι οποίοι δώρισαν στον Δήμο Τρικκαίων με δική τους αποκλειστικά πρωτοβουλία,  την τεράστια καλλιτεχνική δημιουργία με σκοπό την ίδρυση μουσείου με την επωνυμία «ΜΟΥΣΕΙΟ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΙ ΛΕΓΚΩΣ ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗ «Μουσείο φιλίας και αντίστασης των λαών», προκειμένου ανιδιοτελώς να τιμήσουν την μνήμη του καλλιτέχνη αλλά και να καταστεί ευρύτερα γνωστή η τεράστια καλλιτεχνική δημιουργία του.  

     Με την τεχνοτροπική ανάλυση[1] του έργου του Δημήτρη Κατσικογιάννη ασχολήθηκε εξαντλητικά και κατά αποκλειστικότητα η διεθνώς καταξιωμένη Ιστορικός της Τέχνης, Δρ. Στέλλα Μουζακιώτου, καθηγήτρια στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, ενώ σε θέματα συντήρησης του έργου ο Δρ. Μιχάλης Δουλγερίδης, Διευθυντής του τμήματος της Καλλιτεχνικής Συντήρησης της Εθνικής Πινακοθήκης και καθηγητή Μουσειολογίας στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Επισημαίνεται ότι ο Δημήτρης Κατσικογιάννης απέσπασε θερμές κριτικές για το έργο του από ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών της εποχής του όπως από τον Νίκο Αλεξίου ιστορικό της τέχνης και τεχνοκρίτη, τον Θάνο Κωτσόπουλο συγγραφέα-ηθοποιό και σκηνοθέτη, την Έλλη Αλεξίου παιδαγωγό, τον Λάμπρο Μάλαμα εκδότη, τον Μιχαήλ Γκορμπατσώφ και πλήθος άλλων.

 

 

 

Δημήτρης Ζιώγας

Απόφοιτος Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών

Απόφοιτος Σχολής Κοινωνικών  Επιστημών

Msc Εγκληματολογίας

 

---

[1] http://www.ekfrasi.net/full_product.php?prod_id=5126

http://www.ekfrasi.net/full_product.php?prod_id=6470

 

  Κατσικογιάννης Δ. (1915-1991) "Μητρότητα"

 

 Η προσωπική ζωή και η καλλιτεχνική δημιουργία του Δημήτρη Κατσικογιάννη (1915-1991) συνδέονται άρρηκτα, καθώς η βιογραφία του διαμόρφωσε τα κεντρικά θέματα, τον χαρακτήρα και την ιδεολογική φόρτιση του έργου του. Η σύνδεση των βιογραφικών του εμπειριών με τα θέματα της τέχνης του είναι εμφανής στα εξής σημεία:

1. Ο Μύθος του «Αγωνιστή» Καλλιτέχνη

Ο Δημήτρης Κατσικογιάννης είναι άρρηκτα συνυφασμένος με τον μύθο του «αγωνιστή» καλλιτέχνη. Ο ασυμβίβαστος χαρακτήρας του τον οδήγησε σε αγωνιστικά μονοπάτια, και η ζωή του στιγματίστηκε από μια ανάμεικτη αίσθηση απομόνωσης και αβεβαιότητας. Αυτή η κατάσταση ήταν απόρροια της αντιστασιακής του δράσης. Ως αποτέλεσμα αυτής της βιωματικής εμπειρίας του αγώνα και της αδικίας, τα έργα του είναι φορτισμένα με έννοιες που αντικατοπτρίζουν τον διαρκή αγώνα των λαών

 • Τα εικαστικά του θέματα εμπνέονται από τους «πολιτικούς εξόριστους»

• Θεματικές επιλογές σχετίζονται με το «Πολυτεχνείο», τους αγροτικούς αγώνες, και την τρομοκρατία.

• Απεικονίζει τους αγώνες και τις αγωνίες των λαών για μια ζωή χωρίς αδικίες και μισαλλοδοξία, καθώς και για την «Παγκόσμια ειρήνη».

• Τα έργα του αναφέρονται σε πανανθρώπινες και διαχρονικές αξίες, όπως η ελευθερία και η δημοκρατία.

 2. Η Κοινωνική Δικαιοσύνη και η Αλληλεγγύη

Οι μεγάλες αλληγορικές ή ιστορικές συνθέσεις του Κατσικογιάννη καλούν τον θεατή να συνδράμει στον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη, αδελφοσύνη και ειρήνη μεταξύ των λαών. Άλλες έννοιες με τις οποίες είναι φορτισμένα θεματολογικά τα έργα του είναι η επαφή και το αλληλέγγυο.

3. Η Απεικόνιση της Μάνας της Κατοχής

Μία συγκεκριμένη βιογραφικά φορτισμένη θεματική είναι η απεικόνιση της «κατοχικής μάνας». Ο Κατσικογιάννης εστιάζει στον αγώνα της αρχετυπικής ηρωίδας μητέρας, η οποία προσπαθεί μέσα στις αντιξοότητες του πολέμου να σώσει την οικογένειά της και να την οδηγήσει έξω από τη δίνη των τραγικών γεγονότων. Μέσα από τη φιγούρα της μάνας, η οποία έχει πρόσωπο «τραχύ σαν πέτρα» και στέκεται όρθια ακόμα κι όταν όλα έχουν γκρεμιστεί, ο καλλιτέχνης αντικρίζει τη μάνα-ηρωίδα της εκάστοτε Κατοχής και του εκάστοτε Πολέμου.

  

 4. Η Ψυχολογική Ενδοσκόπηση

Ο Κατσικογιάννης γοητευόταν βαθιά από τον χαρακτήρα των προσώπων που φιλοτεχνούσε. Πριν ξεκινήσει τη ζωγραφική, πλησίαζε την ψυχή των ανθρώπων, την εξερευνούσε και την απορροφούσε. Αυτή η ψυχολογική ενδοσκόπηση που μετέφερε στον καμβά, τον βοηθούσε να αποτυπώσει την εκρηκτική ιδιοσυγκρασία των μορφών του, τονίζοντας τα μεγάλα, εκφραστικά μάτια, τα οποία θεωρούσε «τον καθρέφτη της ψυχής». Αυτή η έμφαση στην εσωτερική ζωή και τον πόνο των μορφών (όπως φαίνεται και στα πορτρέτα της μάνας, όπου τα μάτια φανερώνουν ότι «δοκίμασε όλες τις τραγωδίες της ζωής») ήταν απαραίτητη για να ανυψώσει την ανθρώπινη μορφή σε καθολικό σύμβολο που αγωνίζεται για τα ανθρώπινα ιδανικά.

Εν κατακλείδι, η ιδεαλιστική και ανατρεπτική ενατένιση του κόσμου που χαρακτηρίζει τα έργα του Κατσικογιάννη είναι άμεση συνέπεια του ιδεαλιστή δημιουργού και του ασυμβίβαστου χαρακτήρα του που τον οδήγησε σε αγωνιστικά μονοπάτια.

 

 Κατσικογιάννης Δ. (1915-1991)

 

 Κατσικογιάννης Δ. "Ο ξεσηκωμός των Αγροτών της Θεσσαλίας" Έτος 1966 

 

 Κατσικογιάννης Δ. "Ο ξεσηκωμός των Αγροτών της Θεσσαλίας" Έτος 1966

 

 Κατσικογιάννης Δ. "Η εξέγερση του Πολυτεχνείου" Έτος 1974 

   

 Κατσικογιάννης Δ. (1915-1991)

 

 

Κατσικογιάννης Δ. "Ο ξεσηκωμός των Αγροτών της Θεσσαλίας" Έτος 1966

                                                                   Κατσικογιάννης Δημήτριος

     Ο καλλιτέχνης  εμπνέεται από τους λαϊκούς αγώνες, τους πολιτικούς εξόριστους, τον αγροτικό μόχθο κ.λπ., ενώ η ανθρώπινη μορφή αποδίδεται με πρωτοφανή μνημειακότητα, με χαρακτηριστικό μανιεριστικό στοιχείο την κομψή επιμήκυνση του λαιμού, που ανάγει στις αρχετυπικές μορφές των κυκλαδικών ειδωλίων.

 

                                                                Κατσικογιάννης Δ. (1915-1991)

 

 

 

 

   Δημήτρης Κατσικογιάννης, "Μητρότητα," παστέλ   1,00cmX0.75cm. Φιλοτεχνήθηκε το έτος 1970

 «Ο καλλιτέχνης είναι δύσκολο να σωπαίνει. Πρέπει να μιλάει με τη σιωπούσα ομιλία του για τα κοινωνικά γεγονότα της εποχής. Δεν πρέπει να είναι ξεκομμένος απ' αυτά»...

 Δημήτρης Κατσικογιάννης, "Ειρήνη,"  παστέλ   1,00cmX0.75cm.  Φιλοτεχνήθηκε το έτος 1968

Δημήτρης Κατσικογιάννης

         Δημήτρης Κατσικογιάννης, "Παιδιά του Πολυτεχνείου,"  παστέλ   1,00cmX0.75cm  Φιλοτεχνήθηκε το έτος1975

      Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στις προσωπογραφίες που φιλοτέχνησε είναι οι πολύ ψηλοί λαιμοί και τα τεράστια μάτια, που μοιάζουν να κοιτάνε αποφασιστικά το μέλλον... Δίνει αυτά τα χαρακτηριστικά στις προσωπογραφίες του, υπερβαίνοντας τα φυσικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου, καθώς θεωρεί πως η φυσική σωματική διάπλαση του ανθρώπου δεν είναι ικανή να δείξει αυτό που πραγματικά αισθάνεται και είναι ο άνθρωπος.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ

 

     

  Ο καλλιτέχνης γεννήθηκε στην Καρυά Ολύμπου και σπούδασε στην ΑΣΚΤ δίπλα στους Τόμπρο και Δημητριάδη. Αποφοίτησε έχοντας πάρει επτά βραβεία γλυπτικής, καθώς και μια υποτροφία για το Παρίσι, το 1939, την οποία αξιοποίησε στο εσωτερικό, εκπονώντας μελέτη για την αναστήλωση του Μουσείου Δελφών. Ταυτισμένος με την Αντίσταση και το ΚΚΕ, το οποίο ακολούθησε την εποχή του Εμφυλίου μέσα από τις γραμμές του ΔΣΕ, ο Δ. Κατσικογιάννης καταδικάστηκε το 1952 σε ισόβια, γνωρίζοντας τις φυλακές του μετεμφυλιακού κράτους: Τρίκαλα, Λάρισα, Αλικαρνασσός και Κέρκυρα, απ' όπου αποφυλακίστηκε το 1961. Στο έργο του, ο Δ. Κατσικογιάννης, έχοντας αφομοιώσει τα διδάγματα των ευρωπαϊκών καλλιτεχνικών κινημάτων της εποχής του, ιδιαίτερα του γαλλικού συμβολισμού, τα συνδυάζει με τη βαθιά γνώση της βυζαντινής αγιογραφίας, οδηγούμενος σε έναν ελληνοκεντρικό μοντερνισμό, συγγενή με εκείνον της Γενιάς του '30, όπου συνδυάζει τις νέες εικαστικές φόρμες με στοιχεία της ελληνικής παράδοσης: από τα εγχάρακτα μοτίβα της αττικής αγγειογραφίας, τον επίπεδο χαρακτήρα της αγιογραφίας έως την πληθωρικότητα που χαρακτηρίζει τη λαϊκή τέχνη.

     Τα θέματά του εμπνέεται από τους λαϊκούς αγώνες, τους πολιτικούς εξόριστους, τον αγροτικό μόχθο κ.λπ., ενώ η ανθρώπινη μορφή αποδίδεται με πρωτοφανή μνημειακότητα, με χαρακτηριστικό μανιεριστικό στοιχείο την κομψή επιμήκυνση του λαιμού, που ανάγει στις αρχετυπικές μορφές των κυκλαδικών ειδωλίων.Ο καλλιτέχνης πραγματοποίησε πολλές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Έργα του υπάρχουν στο Ερμιτάζ και στη Βαρσοβία. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Κατσικογιάννης απέσπασε θερμές κριτικές για το έργο του από ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών της εποχής του.
     Κύριο θέμα των έργων του Δημήτρη Κατσικογιάννη είναι η Εθνική Αντίσταση. Η προσωπική και η καλλιτεχνική ζωή του είναι άρρηκτα συνυφασμένη με το μύθο του «αγωνιστή» καλλιτέχνη, θύματος και θύτη ταυτόχρονα του ιερού και αξεπέραστου χαρίσματος της καλλιτεχνικής του δημιουργίας. Στους πίνακές του επιδιώκει να μνημονεύσει και να επισφραγίσει την εκτυφλωτική ανάταση της ΕΑΜικής ψυχής. Ο καλλιτέχνης με το τουφέκι πολεμούσε και με το μολύβι και το πινέλο ζωγράφιζε τους «αγίους» του αγώνα. Αλλά και έπειτα, έγκλειστος στις φυλακές για 13 χρόνια, δεν έπαψε να ζωγραφίζει. Τα χρώματα για τη ζωγραφική του τα έφτιαχνε μόνος του, αγοράζοντας μόνο, και αυτό κρυφά, λινέλαιο και μπογιές. Πολλά έργα του, όμως, κατασχέθηκαν και άλλα κάηκαν από τους δεσμοφύλακές του.
     Φιλοτέχνησε, επίσης, έργα εμπνευσμένα από το Πολυτεχνείο, τους αγροτικούς αγώνες, τους πολιτικούς εξόριστους, την τρομοκρατία, την παγκόσμια ειρήνη, για τον αγώνα του βιετναμέζικου λαού, για τους αγώνες και τις αγωνίες των λαών του Σαλβαντόρ, της Παλαιστίνης, της Μπιάφρας, της Τουρκίας, της Αφρικής, του Ιράν, της Κύπρου, του Αφγανιστάν, της Κορέας, της Νικαράγουας, ακόμα και για το ΝΑΤΟϊκό πόλεμο στον Περσικό Κόλπο.
     Η επαφή του με τα ευρωπαϊκά κινήματα στο Παρίσι και το γαλλικό Συμβολισμό από τη μια, η βαθιά γνώση της βυζαντινής αγιογραφίας από την άλλη τον ωθούν προς τη διαμόρφωση ενός τελείως προσωπικού ύφους μέσα από μονοχρωματικές θεματικές επιλογές και εξαϋλωμένα χρώματα. Δεν τον ενδιέφερε η εξωτερική ομορφιά των πραγμάτων, αλλά η εσωτερική μορφή και σημασία τους. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στις προσωπογραφίες που φιλοτέχνησε είναι οι πολύ υψηλοί λαιμοί και τα τεράστια αθώα μάτια. Ο καλλιτέχνης έδινε αυτά τα χαρακτηριστικά στις προσωπογραφίες του (επιμηκυμένες αρχετυπικές μορφές), υπερβαίνοντας τα φυσικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου, καθώς πίστευε πως η φυσική σωματική διάπλαση του ανθρώπου δεν είναι ικανή να δείξει αυτό που βαθιά αισθάνεται και είναι ο άνθρωπος.

Δημήτριος Ζιώγας

                   Απόφοιτος Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών

                   Msc Εγκληματολογίας (Κοινωνικών Επιστημών)

 

 

 

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ

«Ο καλλιτέχνης είναι δύσκολο να σωπαίνει»

Μια μικρή αναφορά στον κομμουνιστή εικαστικό καλλιτέχνη

«Ο καλλιτέχνης είναι δύσκολο να σωπαίνει. Πρέπει να μιλάει με τη σιωπούσα ομιλία του για τα κοινωνικά γεγονότα της εποχής. Δεν πρέπει να είναι ξεκομμένος απ' αυτά»...

Λόγια του κομμουνιστή, αγωνιστή ζωγράφου και γλύπτη Δημήτρη Κασικογιάννη.

Αφορμή γι' αυτό το μικρό μας αφιέρωμα στον Δ. Κατσικογιάννη είναι η έκθεση με έργα και δικά του, μεταξύ άλλων, στις κεντρικές εκδηλώσεις του 42ου Φεστιβάλ ΚΝΕ - «Οδηγητή» (22, 23 και 24 Σεπτέμβρη), στο Πάρκο Τρίτση, στο χώρο του Πολιτισμού.

Μέσα στις γραμμές του ΕΑΜ και του ΔΣΕ...

Ο Δημήτρης Κατσικογιάννης γεννήθηκε στις 21 Ιούνη του 1915 στην Καρυά Ολύμπου. Σπούδασε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Το 1939 πήρε υποτροφία για το Παρίσι, που πραγματοποίησε και μελέτη για την αναστήλωση του Μουσείου των Δελφών. Αποφοιτώντας από τη Σχολή Καλών Τεχνών, ήταν κάτοχος επτά βραβείων γλυπτικής.

Στην περίοδο της Κατοχής ξαναγυρνά στο χωριό του και οργανώνεται στο ΚΚΕ και το ΕΑΜ. Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια του, όπως καταγράφηκαν στο ντοκιμαντέρ «Ζωγράφοι στα βουνά της ελεύθερης Ελλάδας 1941-'45»: «Στο χωριό βρήκαμε μια κοινότητα, η οποία είχε τα προβλήματά της από χρόνια πολλά. Βρήκαμε όμως και μια Κομματική Οργάνωση πολύ παλιά, και πολλά παιδιά αποφασισμένα να παλέψουνε. Τους είπαμε ότι πρέπει να καταργήσουμε την κοινότητα, να αναλάβουμε εμείς τα ηνία και θα λύσουμε αυτά τα προβλήματα, που από εκατοντάδες χρόνια δεν μπορούν να λυθούν. Συμφώνησαν όλοι και φτιάξαμε μια Λαϊκή Επιτροπή... Βάλαμε μέσα σε ένα ταχτό σημείο, σε 1,5 μήνα ότι θα φτιάξουμε τις βρύσες, τα γεφύρια και τους δρόμους, τα πιο δύσκολα σημεία του χωριού... Για πρώτη φορά συγκεντρώθηκαν τα άλογα και ομάδες παιδιών να φεύγουνε τραγουδώντας και να μπαίνουνε στο δάσος να υλοτομούν και άλλοι να φέρνουν με τα βόδια τους κορμούς των δέντρων και άλλοι να χτίζουνε...».

Και συνεχίζει να εξιστορεί για τη δράση του στην περίοδο της Κατοχής:

«Ηδη, όταν φτάσαμε εμείς το '41, ήταν οι πρώτοι αντάρτες στο βουνό και η Κομματική Οργάνωση μου είπε: Θέλεις να δεις αντάρτη; Και είπα βέβαια... Ηταν αυτοί οι πρώτοι που βγήκανε...

Εμείς μέναμε μέσα στο χωριό και αναλάβαμε το Τμήμα της Διαφώτισης και αρχίσαμε να κάνουμε προκηρύξεις στα γερμανικά και τα γαλλικά. Τα τμήματα τα οποία είχαν τη δυνατότητα να κατεβαίνουν κάτω στην Ελασσόνα, την Τσαριτσάνη και τα ρίχναν ανάμεσα στις γραμμές των Ιταλών και των Γερμανών. Στην περιοχή που ήταν ελεύθερη δεν υπήρχε κανένας ανοργάνωτος. Υπήρχε μια τέτοια ζέση μέσα στο λαό και τέτοια κινητικότητα που ήταν κάτι το καταπληκτικό. Η παλιά γυναίκα που ήταν αδύνατο να βγει από το σπίτι, για να πάει στη βρύση, αυτή η γυναίκα τώρα διέσχιζε, μέρες ολάκερες από το ένα χωριό στο άλλο χωριό...».

Γενικότερα, αυτά τα χρόνια δίνουν τεράστια ώθηση στην καλλιτεχνική παραγωγή, για να αποτυπώσει, να μνημονεύσει, να κρατήσει ζωντανές αυτές τις μεγάλες στιγμές. Ηρωες, μάχες, μπλόκα, εκτελέσεις, μεγάλες διαδηλώσεις αποτυπώνονται σε πλήθος έργων. Πολλές φορές οι καλλιτέχνες δανείζονται στοιχεία από τη βυζαντινή τέχνη, την ελληνική παράδοση κι άλλες φορές αξιοποιούν το μοντερνισμό, ευρωπαϊκά ρεύματα, για να αποτυπώσουν τη μεγαλειώδη δράση του λαού, του ΕΑΜ, του ΚΚΕ... Και ο Δ. Κατσικογιάννης δεν θα μπορούσε να μείνει έξω απ' αυτό: «Ζώντας αυτή την ατμόσφαιρα του λαού, αυτή την επαναστατικότητα, που ήταν πρωτόγνωρη για μένα, την ολοκληρωτική προσφορά του, σαν καλλιτέχνης ένοιωθα ότι δεν μπορούσα να κάνω μια προτομή...

Ενοιωθα την ανάγκη να βλέπω τη μάζα. Τη φύλαγα μέσα μου και περίμενα τη στιγμή. Μετά την απελευθέρωση, έλεγα ένα χώρο θέλω τίποτα άλλο...

Τα έργα βρίσκονται στο «Μουσείο Δημήτρη και Λέγκως Κατσικογιάννη», στα Τρίκαλα

Βρήκα ένα χώρο και έπεσα με τα μούτρα. Μέσα σε δύο χρόνια έκανα 100 αγάλματα, 4 μεγάλες συνθέσεις, 500 συνθέσεις. Γκρέμισα νοερώς όλα τα αγάλματα απ' όλες τις πλατείες των Αθηνών κι έστησα την ΕΑΜική αντίσταση παντού. Νοερώς όπου υπήρχε χώρος, έστησα αγάλματα και ήταν μέσα κι όλη η σφαγή κι όλοι οι διωγμοί και όλη η έξαρση του λαού».

Στα χρόνια της μεγάλης ταξικής αναμέτρησης, του Εμφυλίου Πολέμου, εντάσσεται στις γραμμές του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Το 1952 ύστερα από φυλάκιση δύο χρόνων καταδικάστηκε ισόβια για τη δράση του. Φυλακίζεται στην Κέρκυρα, τα Τρίκαλα, τη Λάρισα, την Αλικαρνασσό και ξανά στην Κέρκυρα. Αλλά και εκείνα τα δύσκολα χρόνια δε σταματά να ζωγραφίζει. Τα χρώματα για τη ζωγραφική του τα έφτιαχνε μόνος του, αγοράζοντας μόνο, και αυτό κρυφά, λινέλαιο και μπογιές. Πολλά έργα του κατάσχονται και άλλα καίγονται από τους δεσμοφύλακές του.

Αποφυλακίστηκε το 1961 με κατεστραμμένη υγεία. Το 1964 παντρεύτηκε την Λέγκω, της οποίας η συμβολή στην καλλιτεχνική δημιουργία του καλλιτέχνη υπήρξε τεράστια.

Ο Δημήτρης Κατσικογιάννης πραγματοποίησε πολλές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Εργα του υπάρχουν στο Ερμιτάζ και στη Βαρσοβία.

Πέθανε στις 26 Ιούνη του 1991.

Μια ζωή στρατευμένος

Τα πιο πολλά έργα του που διασώζονται, ο Κατσικογιάννης τα φιλοτεχνεί από το 1960 και μετά. Η τέχνη του ρεαλιστική και στρατευμένη με την πλευρά των καταπιεσμένων. Η επικαιρική της αφετηρία δεν την οδήγησε στη λήθη, αλλά αντίθετα της έδωσε τη διάρκεια και την αντοχή της ταξικής πάλης που την ενέπνευσε. Αποστολή της τέχνης του να «αναστηλώνει» τη ζωή, όταν κινδυνεύει ν' αφανιστεί. Στα έργα του αποτυπώνεται ο έντονος κοινωνικός του προβληματισμός, ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύει την πραγματικότητα. Τα έργα του διαπαιδαγωγούν, εξυψώνοντας και τιμώντας τους χιλιάδες λαϊκούς αγωνιστές που αντιστάθηκαν στους κατακτητές και την αστική εξουσία, αποτυπώνουν με τον καλύτερο τρόπο το πορτραίτο του αλύγιστου, μα και τόσο ανθρώπινου ήρωα.

12-10-1986. Ο Δ. Κατσικογιάννης (με τη γυναίκα του) μιλάει στον «Ριζοσπάστη»

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στις προσωπογραφίες που φιλοτέχνησε είναι οι πολύ ψηλοί λαιμοί και τα τεράστια μάτια, που μοιάζουν να κοιτάνε αποφασιστικά το μέλλον... Δίνει αυτά τα χαρακτηριστικά στις προσωπογραφίες του, υπερβαίνοντας τα φυσικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου, καθώς θεωρεί πως η φυσική σωματική διάπλαση του ανθρώπου δεν είναι ικανή να δείξει αυτό που πραγματικά αισθάνεται και είναι ο άνθρωπος.

Στο κέντρο της έμπνευσής του η δεκαετία 1940 - '50, αλλά και στη συνέχεια τα δύσκολα χρόνια των φυλακίσεων και των εξοριών. Φιλοτέχνησε, επίσης, έργα εμπνευσμένα από το Πολυτεχνείο, τους αγροτικούς αγώνες, την πάλη για την ειρήνη. Εμπνέεται από τους αγώνες και τις αγωνίες και άλλων λαών.

 

ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ  Κυριακή 28 Αυγούστου 2016

Κατσικογιάννης Δημήτρης (1915-1991), έτος 1967