Κατσικογιάννης Δ. (1915-1991) "Μητρότητα"

 

 Η προσωπική ζωή και η καλλιτεχνική δημιουργία του Δημήτρη Κατσικογιάννη (1915-1991) συνδέονται άρρηκτα, καθώς η βιογραφία του διαμόρφωσε τα κεντρικά θέματα, τον χαρακτήρα και την ιδεολογική φόρτιση του έργου του. Η σύνδεση των βιογραφικών του εμπειριών με τα θέματα της τέχνης του είναι εμφανής στα εξής σημεία:

1. Ο Μύθος του «Αγωνιστή» Καλλιτέχνη

Ο Δημήτρης Κατσικογιάννης είναι άρρηκτα συνυφασμένος με τον μύθο του «αγωνιστή» καλλιτέχνη. Ο ασυμβίβαστος χαρακτήρας του τον οδήγησε σε αγωνιστικά μονοπάτια, και η ζωή του στιγματίστηκε από μια ανάμεικτη αίσθηση απομόνωσης και αβεβαιότητας. Αυτή η κατάσταση ήταν απόρροια της αντιστασιακής του δράσης. Ως αποτέλεσμα αυτής της βιωματικής εμπειρίας του αγώνα και της αδικίας, τα έργα του είναι φορτισμένα με έννοιες που αντικατοπτρίζουν τον διαρκή αγώνα των λαών

 • Τα εικαστικά του θέματα εμπνέονται από τους «πολιτικούς εξόριστους»

• Θεματικές επιλογές σχετίζονται με το «Πολυτεχνείο», τους αγροτικούς αγώνες, και την τρομοκρατία.

• Απεικονίζει τους αγώνες και τις αγωνίες των λαών για μια ζωή χωρίς αδικίες και μισαλλοδοξία, καθώς και για την «Παγκόσμια ειρήνη».

• Τα έργα του αναφέρονται σε πανανθρώπινες και διαχρονικές αξίες, όπως η ελευθερία και η δημοκρατία.

 2. Η Κοινωνική Δικαιοσύνη και η Αλληλεγγύη

Οι μεγάλες αλληγορικές ή ιστορικές συνθέσεις του Κατσικογιάννη καλούν τον θεατή να συνδράμει στον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη, αδελφοσύνη και ειρήνη μεταξύ των λαών. Άλλες έννοιες με τις οποίες είναι φορτισμένα θεματολογικά τα έργα του είναι η επαφή και το αλληλέγγυο.

3. Η Απεικόνιση της Μάνας της Κατοχής

Μία συγκεκριμένη βιογραφικά φορτισμένη θεματική είναι η απεικόνιση της «κατοχικής μάνας». Ο Κατσικογιάννης εστιάζει στον αγώνα της αρχετυπικής ηρωίδας μητέρας, η οποία προσπαθεί μέσα στις αντιξοότητες του πολέμου να σώσει την οικογένειά της και να την οδηγήσει έξω από τη δίνη των τραγικών γεγονότων. Μέσα από τη φιγούρα της μάνας, η οποία έχει πρόσωπο «τραχύ σαν πέτρα» και στέκεται όρθια ακόμα κι όταν όλα έχουν γκρεμιστεί, ο καλλιτέχνης αντικρίζει τη μάνα-ηρωίδα της εκάστοτε Κατοχής και του εκάστοτε Πολέμου.

  

 4. Η Ψυχολογική Ενδοσκόπηση

Ο Κατσικογιάννης γοητευόταν βαθιά από τον χαρακτήρα των προσώπων που φιλοτεχνούσε. Πριν ξεκινήσει τη ζωγραφική, πλησίαζε την ψυχή των ανθρώπων, την εξερευνούσε και την απορροφούσε. Αυτή η ψυχολογική ενδοσκόπηση που μετέφερε στον καμβά, τον βοηθούσε να αποτυπώσει την εκρηκτική ιδιοσυγκρασία των μορφών του, τονίζοντας τα μεγάλα, εκφραστικά μάτια, τα οποία θεωρούσε «τον καθρέφτη της ψυχής». Αυτή η έμφαση στην εσωτερική ζωή και τον πόνο των μορφών (όπως φαίνεται και στα πορτρέτα της μάνας, όπου τα μάτια φανερώνουν ότι «δοκίμασε όλες τις τραγωδίες της ζωής») ήταν απαραίτητη για να ανυψώσει την ανθρώπινη μορφή σε καθολικό σύμβολο που αγωνίζεται για τα ανθρώπινα ιδανικά.

Εν κατακλείδι, η ιδεαλιστική και ανατρεπτική ενατένιση του κόσμου που χαρακτηρίζει τα έργα του Κατσικογιάννη είναι άμεση συνέπεια του ιδεαλιστή δημιουργού και του ασυμβίβαστου χαρακτήρα του που τον οδήγησε σε αγωνιστικά μονοπάτια.