Δημήτρης Κατσικογιάννης – Μνήμη, αγώνας και τέχνη

 

---

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ (1915-1991)

Γλύπτης-ζωγράφος

 

     Ο αείμνηστος καλλιτέχνης Δημήτρης Κατσικογιάννης γεννήθηκε στις 21 Ιουνίου 1915 στην Καρυά Ολύμπου. Η συνάντησή του με Αναστάσιο Αβέρωφ Τοσίτσα υπήρξε καθοριστική για την εισαγωγή του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών προκειμένου να αξιοποιήσει το καλλιτεχνικό ταλέντο.  Μαθητής του Τόμπρου και του Δημητριάδη, ο μαθητευόμενος Δ. Κατσικογιάννης  πήρε υποτροφία για το Παρίσι το 1939 την οποία όμως δεν αξιοποίησε για τον λόγο όπως σθεναρά υποστήριξε ότι η χώρα του τον έχει περισσότερο ανάγκη. Αξιοποίησε ωστόσο την υποτροφία που έλαβε για το εσωτερικό έκανε μελέτη για την αναστήλωση του μουσείου των Δελφών. Αξίζει να αναφερθεί ότι αποφοιτώντας από την Σχολή Καλών Τεχνών ήταν κάτοχος επτά βραβείων γλυπτικής. 

     Την περίοδο της κατοχής οργανώθηκε στο Κ.Κ.Ε και στο Ε.Α.Μ και πήρε μέρος στην εθνική Αντίσταση. Μετά την απελευθέρωση πέρασε στις γραμμές του Δημοκρατικού Στρατού. Το 1952 ύστερα από φυλάκιση δύο χρόνων καταδικάστηκε ισόβια για την αντιστασιακή του δράση. Φυλακίστηκε στην Κέρκυρα, Τρίκαλα, Λάρισα, Αλικαρνασσό και πάλι στην Κέρκυρα. Το 1964 παντρεύτηκε τη Ελένη (Λέγκω) Ζιώγα της οποίας η συμβολή στην καλλιτεχνική δημιουργία του καλλιτέχνη υπήρξε ανεκτίμητη η οποία γεννήθηκε στη Ραψάνη Ολύμπου το 1924. Πήρε ενεργό μέρος στον απελευθερωτικό αγώνα του λαού μας στα 1943 μέσα στις γραμμές της ΕΠΟΝ και στα 1944 αρχικά στον εφεδρικό ΕΛΑΣ και αργότερα από το καλοκαίρι μέχρι την απελευθέρωση με το όπλο στην μοναδική για την Ελλάδα υποδειγματική Ομάδα γυναικών- μπουρλοτιέρησσες του Μηχανικού Ολύμπου.

      Ο Δημήτρης Κατσικογιάννης πραγματοποίησε πολλές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό όπως στο Μουσείο Πούσκιν, στο Ερμιτάζ, στη Μόσχα και στη Βαρσοβία. Έργα του υπάρχουν στο Ερμιτάζ και στη Βαρσοβία. Πραγματοποίησε επίσης και στο εσωτερικό όπως στη Λάρισα, στα Τρίκαλα, στη καλλιτεχνική αίθουσα του Παρνασσού κ.α.  Κύριο θέμα των έργων του Δημήτρη Κατσικογιάννη είναι η Εθνική Αντίσταση. Φιλοτέχνησε, επίσης, έργα εμπνευσμένα από το Πολυτεχνείο, τους αγροτικούς αγώνες, τους πολιτικούς εξόριστους, την τρομοκρατία, την παγκόσμια ειρήνη. Αλλά και έργα για τον αγώνα του βιετναμέζικου λαού, για τους αγώνες και τις αγωνίες των λαών του Σαλβαντόρ, της Παλαιστίνης, της Μπιάφρας, της Τουρκίας, της Αφρικής, του Ιράν, της Κύπρου, του Αφγανιστάν, της Κορέας, της Νικαράγουας. Ακόμα και για ΝΑΤΟικό πόλεμο στον Περσικό Κόλπο.

Αξίζει να γίνει γνωστό ότι το καλλιτεχνικό έργο του αείμνηστου Δημήτρη Κατσικογιάννη κληρονόμησαν από τη σύζυγό του το 1992, ο ΙΩΑΝΝΗΣ και η ΣΤΕΛΛΑ ΖΙΩΓΑ και η ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΧΡΥΣΙΚΟΥ, οι οποίοι δώρισαν στον Δήμο Τρικκαίων με δική τους αποκλειστικά πρωτοβουλία,  την τεράστια καλλιτεχνική δημιουργία με σκοπό την ίδρυση μουσείου με την επωνυμία «ΜΟΥΣΕΙΟ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΙ ΛΕΓΚΩΣ ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗ «Μουσείο φιλίας και αντίστασης των λαών», προκειμένου ανιδιοτελώς να τιμήσουν την μνήμη του καλλιτέχνη αλλά και να καταστεί ευρύτερα γνωστή η τεράστια καλλιτεχνική δημιουργία του.  

     Με την τεχνοτροπική ανάλυση[1] του έργου του Δημήτρη Κατσικογιάννη ασχολήθηκε εξαντλητικά και κατά αποκλειστικότητα η διεθνώς καταξιωμένη Ιστορικός της Τέχνης, Δρ. Στέλλα Μουζακιώτου, καθηγήτρια στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, ενώ σε θέματα συντήρησης του έργου ο Δρ. Μιχάλης Δουλγερίδης, Διευθυντής του τμήματος της Καλλιτεχνικής Συντήρησης της Εθνικής Πινακοθήκης και καθηγητή Μουσειολογίας στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Επισημαίνεται ότι ο Δημήτρης Κατσικογιάννης απέσπασε θερμές κριτικές για το έργο του από ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών της εποχής του όπως από τον Νίκο Αλεξίου ιστορικό της τέχνης και τεχνοκρίτη, τον Θάνο Κωτσόπουλο συγγραφέα-ηθοποιό και σκηνοθέτη, την Έλλη Αλεξίου παιδαγωγό, τον Λάμπρο Μάλαμα εκδότη, τον Μιχαήλ Γκορμπατσώφ και πλήθος άλλων.

 

 

 

Δημήτρης Ζιώγας

Απόφοιτος Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών

Απόφοιτος Σχολής Κοινωνικών  Επιστημών

Msc Εγκληματολογίας

 

---

[1] http://www.ekfrasi.net/full_product.php?prod_id=5126

http://www.ekfrasi.net/full_product.php?prod_id=6470

 

  Κατσικογιάννης Δ. (1915-1991) "Μητρότητα"

 

 Η προσωπική ζωή και η καλλιτεχνική δημιουργία του Δημήτρη Κατσικογιάννη (1915-1991) συνδέονται άρρηκτα, καθώς η βιογραφία του διαμόρφωσε τα κεντρικά θέματα, τον χαρακτήρα και την ιδεολογική φόρτιση του έργου του. Η σύνδεση των βιογραφικών του εμπειριών με τα θέματα της τέχνης του είναι εμφανής στα εξής σημεία:

1. Ο Μύθος του «Αγωνιστή» Καλλιτέχνη

Ο Δημήτρης Κατσικογιάννης είναι άρρηκτα συνυφασμένος με τον μύθο του «αγωνιστή» καλλιτέχνη. Ο ασυμβίβαστος χαρακτήρας του τον οδήγησε σε αγωνιστικά μονοπάτια, και η ζωή του στιγματίστηκε από μια ανάμεικτη αίσθηση απομόνωσης και αβεβαιότητας. Αυτή η κατάσταση ήταν απόρροια της αντιστασιακής του δράσης. Ως αποτέλεσμα αυτής της βιωματικής εμπειρίας του αγώνα και της αδικίας, τα έργα του είναι φορτισμένα με έννοιες που αντικατοπτρίζουν τον διαρκή αγώνα των λαών

 • Τα εικαστικά του θέματα εμπνέονται από τους «πολιτικούς εξόριστους»

• Θεματικές επιλογές σχετίζονται με το «Πολυτεχνείο», τους αγροτικούς αγώνες, και την τρομοκρατία.

• Απεικονίζει τους αγώνες και τις αγωνίες των λαών για μια ζωή χωρίς αδικίες και μισαλλοδοξία, καθώς και για την «Παγκόσμια ειρήνη».

• Τα έργα του αναφέρονται σε πανανθρώπινες και διαχρονικές αξίες, όπως η ελευθερία και η δημοκρατία.

 2. Η Κοινωνική Δικαιοσύνη και η Αλληλεγγύη

Οι μεγάλες αλληγορικές ή ιστορικές συνθέσεις του Κατσικογιάννη καλούν τον θεατή να συνδράμει στον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη, αδελφοσύνη και ειρήνη μεταξύ των λαών. Άλλες έννοιες με τις οποίες είναι φορτισμένα θεματολογικά τα έργα του είναι η επαφή και το αλληλέγγυο.

3. Η Απεικόνιση της Μάνας της Κατοχής

Μία συγκεκριμένη βιογραφικά φορτισμένη θεματική είναι η απεικόνιση της «κατοχικής μάνας». Ο Κατσικογιάννης εστιάζει στον αγώνα της αρχετυπικής ηρωίδας μητέρας, η οποία προσπαθεί μέσα στις αντιξοότητες του πολέμου να σώσει την οικογένειά της και να την οδηγήσει έξω από τη δίνη των τραγικών γεγονότων. Μέσα από τη φιγούρα της μάνας, η οποία έχει πρόσωπο «τραχύ σαν πέτρα» και στέκεται όρθια ακόμα κι όταν όλα έχουν γκρεμιστεί, ο καλλιτέχνης αντικρίζει τη μάνα-ηρωίδα της εκάστοτε Κατοχής και του εκάστοτε Πολέμου.

  

 4. Η Ψυχολογική Ενδοσκόπηση

Ο Κατσικογιάννης γοητευόταν βαθιά από τον χαρακτήρα των προσώπων που φιλοτεχνούσε. Πριν ξεκινήσει τη ζωγραφική, πλησίαζε την ψυχή των ανθρώπων, την εξερευνούσε και την απορροφούσε. Αυτή η ψυχολογική ενδοσκόπηση που μετέφερε στον καμβά, τον βοηθούσε να αποτυπώσει την εκρηκτική ιδιοσυγκρασία των μορφών του, τονίζοντας τα μεγάλα, εκφραστικά μάτια, τα οποία θεωρούσε «τον καθρέφτη της ψυχής». Αυτή η έμφαση στην εσωτερική ζωή και τον πόνο των μορφών (όπως φαίνεται και στα πορτρέτα της μάνας, όπου τα μάτια φανερώνουν ότι «δοκίμασε όλες τις τραγωδίες της ζωής») ήταν απαραίτητη για να ανυψώσει την ανθρώπινη μορφή σε καθολικό σύμβολο που αγωνίζεται για τα ανθρώπινα ιδανικά.

Εν κατακλείδι, η ιδεαλιστική και ανατρεπτική ενατένιση του κόσμου που χαρακτηρίζει τα έργα του Κατσικογιάννη είναι άμεση συνέπεια του ιδεαλιστή δημιουργού και του ασυμβίβαστου χαρακτήρα του που τον οδήγησε σε αγωνιστικά μονοπάτια.

 

 Κατσικογιάννης Δ. (1915-1991)

 

 Κατσικογιάννης Δ. "Ο ξεσηκωμός των Αγροτών της Θεσσαλίας" Έτος 1966 

 

 Κατσικογιάννης Δ. "Ο ξεσηκωμός των Αγροτών της Θεσσαλίας" Έτος 1966